Co leży pod Legnicą?

W latach 50-tych, przy okazji poszukiwań i dokumentowania złóż miedzi pod Legnicą odkryto bardzo bogate złoża węgla brunatnego. Szacuje się je na ok. 15 mld ton. Obecnie w tym regionie istnieje największy w europie miedziowy kompleks górniczo-hutniczy (KGHM Polska Miedź) będący podstawą egzystencji dla 150 tys osób. Według prognoz wydobycie rudy miedzi zacznie się zmniejszać od około 2016 r., a wyraźny spadek tego wydobycia nastąpi po 2025 r. (źródło – ministerstwo gospodarki). Eksploatacja złóż węgla może być więc jedyną receptą na utrzymanie zatrudnienia w tym rejonie.

Największe złoża węgla brunatnego w Polsce.

Węgiel brunatny jest skałą osadową pochodzenia roślinnego nadającą się do użycia jako paliwo. Stanowi formą pośrednią między torfem i węglem kamiennym. Jego transport jest trudny i mało opłacalny ze względu na duże zawilgocenie i stosunkowo niską wartość opałową. Dlatego najczęściej wykorzystuje się go lokalnie – tzn. elektrownie buduje się blisko kopalni odkrywkowej. Węgiel i przykrywający go nakład są urabiane przez olbrzymie koparki kołowe, transportowane taśmociągami i usypywane na zwałowiskach przez zwałowarki. W Polsce zlokalizowanych jest szereg bogatych złóż węgla brunatnego (szacuje się je nawet na 150 mld ton). W sumie umożliwiają one utrzymanie obecnego poziomu wydobycia przez 512 lat (Jacek Balcewicz – Węgiel brunatny: Niedoceniany skarb). Za najbardziej atrakcyjne uznaje się złoże Legnickie. Jego zasoby przekraczają ponad dwukrotnie wszystkie obecnie eksploatowane w kraju. Spoczywający tam węgiel posiada wysoką wartość opałową – nawet 20% większą niż wydobywany w Bełchatowie.

Kopalnia węgla brunatnego i elektrownia „Bełchatów”, największa do tej pory elektrownia w Polsce; wytwarza rocznie ok 20% energii krajowej; (źródło: Wikipedia Commons)

Elektrownia węglowa czy atomowa?

W ostatnich latach coraz częściej mówi się o budowie w Polsce elektrowni atomowej. Mimo wielu zalet rozwiązanie to ma dość istotną wadę – nie posiadając odpowiedniego zaplecza naukowo-przemysłowego skazuje nas na kosztowny import urządzeń i technologii. Tymczasem wydobycie i wykorzystanie energetyczne węgla brunatnego jest doskonale opanowane przez rodzimy przemysł. Przykładem może być zagłębie górniczo-energetyczne w Bełchatowie (elektrownia o mocy prawie 4,5 GW i powiązana z nią kopalnia odkrywkowa). Wieloletnia eksploatacja złóż węgla brunatnego spowodowała wykształcenie się szerokiego zaplecza naukowego i przemysłowego. Maszyny produkowane w Polsce mają opinie bardzo nowoczesnych – nie ustępujących produktom najlepszych firm światowych. Dzięki temu budowa nowego zagłębia górniczo-energetycznego mogłaby się odbyć w oparciu o przemysł krajowy z korzyścią dla gospodarki narodowej.

Zwałowarka ZGOT-15400.120 – oddana do użytku w 2004 r. dla kopalni w Bełchatowie, jedna z największych i najnowocześniejszych maszyn tego typu na świecie. Wytwór polskiej myśli technicznej, uhonorowany nagrodą NOT I Stopnia – najbardziej prestiżową nagrodą w dziedzinie techniki w Polsce. Źródło: SKW – Biuro Projektowo Tehniczne

Węgiel brunatny ma dziś strategiczne znaczenie dla polskiej elektroenergetyki – ok 30% produkowanej w kraju energii elektrycznej pochodzi z elektrowni opalanych węglem brunatnym. I jest to energia tania – ok. 30% tańsza niż z węgla kamiennego. Dlatego zadziwiający jest fakt, że mimo udokumentowania złoża, przez dziesiątki lat nie zostało ono zabezpieczone. W rejonie tym rozwijała się zabudowa, wytyczono nawet przez nie drogę S3 na odcinku Lubin-Legnica. Na szczęście wkrótce może się to zmienić – w dokumencie Ministerstwa Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2025″ zapisano: „… przewidywany stały wzrost zapotrzebowania na energii elektrycznej powoduje, iż szczególnie istotnym zagadnieniem staje się zapewnienie wystarczającego potencjału wytwórczego tej energii, z odpowiednim wykorzystaniem krajowych źródeł energii pierwotnej. Szczególną rolę w tym zakresie będzie nadal odgrywał węgiel brunatny, najtańszy nośnik energii pierwotnej w kraju. Wiąże się to jednak z koniecznością udostępnienia nowych złóż tego węgla i budową nowych mocy w horyzoncie 2025 r.”

Ile to będzie kosztować?

Eksploatacja złoża Legnickiego wymagać będzie wielkich nakładów liczonych w miliardach złotych. Na brak potencjalnych inwestorów nie można jednak narzekać. Swojego zainteresowania nie ukrywa koncern miedziowy KGHM. Wystąpił do Unii Europejskiej o dotację na dopracowanie metody eksploatacji złożą, która nie niszczy środowiska naturalnego. Legnickimi złożami chciałby się także zająć największy producent prądu w kraju – Polska Grupa Energetyczna w skład której wchodzi holding BOT, dziś eksploatujący złoża węgla brunatnego pod Bełchatowem i Turowem. Do wyścigu włączył się też szwedzki koncern Vattenfall – za ok 5 mld euro chce postawić elektrownie o mocy 4GW. Na początku byłaby opalana węglem kamiennym, docelowo – węglem brunatnym z kopalni odkrywkowej.

Średni koszt 1GJ energii elektrycznej pochodzącej z różnych źródeł (źródło: dr Jacek ROBERT KASIŃSKI – Węgiel brunatny – czy w przyszłości podstawa bezpieczeństwa energetycznego państwa?)

Złoże Legnickie może przez długie lata stanowić podstawę bezpieczeństwa energetycznego Polski. Jego zagospodarowanie będzie procesem długotrwałym, więc decyzje inwestycyjne powinny zostać podjęte jak najprędzej. Szacuje się, że jeśli w bieżącym roku zostaną rozpoczęte prace studialne i projektowe, pierwszy węgiel z odkrywki do nowej elektrowni popłynie przenośnikami taśmowymi w 2020 r.

Planowe wydobycie węgla brunatnego w Polsce (na podstawie danych z artykułu – Projektowanie i budowa Kopalni Węgla Brunatnego „Legnica” – Jacek Libicki, Zdzisław Tarasiewicz).

Zagrożenia dla środowiska

Zagospodarowanie złoża Legnica będzie wiązało się z szeregiem uciążliwości i zagrożeń dla środowiska naturalnego.
Węgiel wydobywany będzie prawdopodobnie metodą okrywową. Oznacza to, że przyszła kopalnia zajmie ok. 3000 ha terenu. (wykop, zwałowisko, place zagospodarowania, przenośniki, drogi), co wiąże się z likwidacją okolicznych wsi i przesiedleniem ok 1,5 tys mieszkańców. Aby dostać się do pokładu surowca trzeba zdjąć wierzchnią, przeważnie kilkudziesięciometrową warstwę nakładu. W efekcie powstanie dziura w ziemi powierzchni ok. 700 ha i głębokości nawet 200 m. Na szczęście nowoczesne sposoby rekultywacji pozwalają po zakończeniu eksploatacji w znacznym stopniu przywrócić obszar kopalni środowisku naturalnemu.

Panorama kopalni odkrywkowej Garzweiler (Niemcy), źródło: wikipedia. Kopalnia odkrywkowa to w istocie gigantyczna dziura w ziemi o powierzchni setek hektarów. Urobek jest transportowany przenośnikami taśmowymi bezpośrednio do elektrowni – pozwala to zredukować koszty transportu.

Aby zabezpieczyć teren wykopu przed podtapianiem niezbędne będzie obniżenie poziomu wód gruntowych. Może to spowodować zanik lub obniżenie wydajności okolicznych studni i ujęć wody. Zanieczyszczenie powietrza ma być niemal całkowicie wyeliminowane dzięki budowie instalacji odsiarczania i odazotowania spalin. W związku z ostrymi limitami wielkim problemem będzie ograniczenie emisji dwutlenku węgla. Nieuniknione także się wydają protesty organizacji ekologicznych, tym bardziej bardziej że kopalnia będzie ingerowała w obszar częściowo włączony do programu Natura 2000.

Bagger-288 – niemiecka koparka kołowa używana w kopalniach odkrywkowych, prawdopodobnie największa maszyna tego typu na świecie, w drodze do wyrobiska (źródło: Wikipedia Commons)

Węgiel brunatny nie jest na pewno wymarzonym paliwem. Utrwala scentralizowany, kosztowny i ingerujący w środowisko model systemu elektroenergetycznego. Wobec słabości odnawialnych źródeł energii jest jednak jedyną szansą na samodzielne zaspokojenie energetycznych potrzeb kraju.

Bibliografia

• Projektowanie i budowa Kopalni Węgla Brunatnego „Legnica” – Jacek Libicki, Zdzisław Tarasiewicz,
• Wydobycie węgla brunatnego w Polsce – osiągnięcia i perspektywy – Z. Kasztelewicz, J. Klich, Stanisław Żuk,
• Węgiel brunatny: Niedoceniany skarb – Jacek Balcewicz,
• Stan górnictwa węgla brunatnego w Polsce w 2007 roku – Zbigniew Grudziński, Urszula Lorenz, Tadeusz Olkuski.